Het Starnmeerboek

Gepubliceerd in de Nieuwe Chronyke; 1 juni 1993.
Geschreven door Cor Booy
Bron: omslag 'Starnmeerboek" 1993

Het Starnmeerboek

Terwijl de inwoners van de Starnmeer zich voorbereiden op de viering van het feit dat 350 jaar geleden het Sternmeer is veranderd in een kleine Noordhollandse droogmakerij, verschijnt deze maand “Het Starnmeerboek”, waarin de geschiedenis van die droogmaking uit de doeken wordt gedaan. Maar het gaat niet alleen over de geschiedenis van toen. Als samensteller van “Het Starnmeerboek” heb ik er ook enige hoofdstukken aan toegevoegd waarin aandacht wordt besteed aan de meer recente geschiedenis van de polder en zijn bewoners. De geschiedenis van de droogmaking is geschreven door wijlen Evert Besse Jz. Een Starnmeerder van geboorte. Hij zag het levenslicht op de boerderij “Groenveld” aan de Middelweg; tegenwoordig “Ouder’s Wens” en bewoond door de familie Cor Marrees.

Evert Besse was leraar geschiedenis en aardrijkskunde aan een middelbare school in Amsterdam. Na zijn pensionering, in 1938, heeft hij veel archiefonderzoek verricht. Onder meer in het archief van Starnmeer en Kamerhop. Het resultaat daarvan vormt de grondslag van “Het Starnmeerboek”.

Besse beschrijft daarin onder meer wie sinds de droogmaking tot omstreeks 1800 eigenaren van het land in Starnmeer en Kamerhop zijn geweest. Uiteraard gaat hij ook in op de schier eindeloze problemen die bij de droogmaking een rol hebben gespeeld en die van de onderneming een financieel drama hebben gemaakt.

In eerste aanleg waren het welgestelde Rijper ingezetenen, die octrooi (vergunning) vroegen en kregen om het Sternmeer te bedijken en droog te maken. Rijkere Amsterdamse regenten hebben het karwei doen voltooien, tesamen met de regeringen van Monnickendam, Purmerend, Hoorn en Enkhuizen. Toen echter het landbezit niet interessant bleek voor de meesten van die regenten, keerde de rol van De Rijp en de Rijpers terug. Totdat de generatie van landeigenaren-zelfgebruikers opkwam.

In de jongere geschiedenis van de polder wordt aandacht besteed aan de functie van Spijkerboor en het Heerenhuis, de polder in oorlogstijd, maar ook aan het leven van alledag, in het levensverhaal van Neeltje Rol-Bus. Uiteraard ontbreekt de geschiedenis van de kaasfabriek “De Ceres” niet, terwijl eveneens aan de zuivelfabriek te Spijkerboor de nodige aan-dacht wordt besteed.

De molens en molenaars passeren eveneens de revue. In de hoofdstukken “Volk langs de Middelweg” en “Venters en ander voetvolk” passeert een bonte stoet van “kleine luyden” die als middenstanders of kleine kooplieden regelmatig in de polder waren te vinden.

“Het Starnmeerboek” is rijkelijk voorzien van illustraties. Bijna alle boerderijen staan er in, maar ook bijvoorbeeld het overvliegen van een zeppelin, de noodlanding van een Fokkertje, de methode van hooien “zoals opa dat nog deed” en vanzelfsprekend een reeks inundatiefoto’s. Totaal 107 foto’s en 3 historische kaarten. Illustrerend zijn ook enige oude rekeningen, waaronder die van Gerrit Tentij uit Graftdijk voor de verbouwing van “De Ceres” in 1934. Hij deed het voor f327,59. Tegen uurlonen van twee kwartjes!

Ook het handschrift van Leeghwater, in een officieel meet-rapport, is in het boek opgenomen.

“Het Starnmeerboek” is daardoor zowel leesboek als kijkboek, met in de tekst serieuze aandacht voor de geschiedenis van mens en polder, doorspekt met anecdotische bijzonderheden. Tijdens de opening van de tentoonstelling over 350 jaar Starnmeer en Kamerhop, in het Rijper Museum, op zaterdag 26 juni a.s. zal “Het Starnmeerboek” officieel ten doop worden gehouden. Het telt 160 pagina’s A4-formaat. De prijs is fl. 17,50. Het is onder andere te koop in het Museum.

De uitgave is bewerkstelligd door onze vereniging, in samen-werking met de Spijkerboorder Gemeenschap.

Bestelling via bank of giro is mogelijk a f 17,50 plus f 5 aan portokosten, onder vermelding “Starnmeerboek”. 

Inundatieduiker
Deze foto kon er niet meer bij, in “Het Starnmeerboek”. Het is een afbeelding van de inundatieduiker aan de dijk tussen Spijkerboor en Knollendam. Ook aan de dijk tegenover de Stierop stond zo’n duiker, evenals op de Kamerhopdijk aan het Spijkerboorder Wijd. Ze waren aangelegd in 1890 en zijn gesloopt in 1964 (Oostdijk) en 1969 (Kamerhop).

Bronnen:

https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/NC/1993-06-01/edition/0/page/20

https://www.hetschermereiland.nl/

Geplaatst op: 1 oktober 2023
Cor Booy

Meer artikelen uit de Kroniek:

Voor 5 centen bracht de post je brief naar de Stierop

Tegenwoordig rijden talloze post-bestelbusjes af en aan, vroeger ging de postbezorging er echter iets rustiger aan toe.

Reyer Klaas Koppen en de Ceres

Reyer Klaas Koppen, timmerman uit West-Graftdijk en aannemer van diverse kaassfabriekjes in Noord-Holland, waaronder Kaasfabriek de Ceres.

De laatste molenaars in Kamerhop

Doordat het Kamerhop werd afgescheiden van het Starnmeer, tijdens de bedijking, diende dit 46 ha grote poldertje van afzonderlijke bemaling te worden voorzien, in 1643. Meer daarover in het hoofdstuk "De molens van Starnmeer en Kamerhop" in Het Starnmeerboek, pag. 75...

De “Vermaning” van Markenbinnen

Evert Besse Jz., de beschrijver van de droogmaking van de Starnmeer, heeft niet alleen dié geschiedenis op schrift gezet. Ook de geschiedenis van zijn eigen familie heeft hij tot in de finesses uitgeplozen. In die "genealogie Besse" beschrijft hij hoe diverse...

De Grafters waren er al eerder

Oude bodemvondsten in de buurt van Graft en Graftdijk schijnen een lichtje op de oudst bekende bewoning in ons gebied.

Het kopje van overgrootmoeder

Jan Brand Los, Sijbrand Los, Antje Booy-Los. Over deze voorouders van Cor Booy gaat dit artikel. Maar zo simpel als dat klink is het niet…

De vogel Phoenix in de Starnmeer

De vogel Phoenix in de Starnmeer. Een boerderij met een verleden van brand en wederopbouw. De naam is dus toepasselijk gekozen.

Het Starnmeerfeest

Kort verslag in de Nieuwe Chronyke, als terugblik op de activiteiten ter ere van het 350 jarig bestaan van Starnmeer en Kamerhop.

Veldnamen in de polders

De weilandjes in de polders hadden vaak individuele namen. Sommige daarvan zijn nog bekend, vele anderen niet meer.

Kerstprent 1993

De "overstap" die Markenbinnen per 1 januari dit jaar maakte van de gemeente Uitgeest naar de gemeente Graft-De Rijp, was aanleiding de kerstprent dit jaar te wijden aan dat dorpje. De keus is daarbij gevallen op twee tekeningen die Jan Bulthuis in 1789 maakte van...

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *